Í tilefni áramótanna ætla ég að hafa smá Völuspá á Eimreiðinni. Ég sé nefnilega inn í framtíðina. Ég hef séð framtíð íslensks gríns. Framtíðin heitir Halldór E og er langfyndnasti maður Íslands. Hann er reyndar ekki einhamur og semur glettilega góðar smasögur og ein fer hér á eftir. -Já svo er hann einn af höfundum skaupsins í kvöld.
Borð fyrir Báru
Ég gleymi aldrei sumrinu sem ég þjónaði til borðs á ítölskum veitingastað sem bar nafnið „Tutti Bene“. Staðurinn var jú ítalskur að nafninu til en það var lítið sem tengdi hann við Ítalíu annað en rauðhvítköflóttir dúkar á borðum og að kertin stóðu upp úr vínflöskum með basti á í stað hefðbundinna kertastjaka. Það eru ekki mörg ár síðan þetta var, en nógu langt til þess að allir matreiðslustaðir voru með sama gumsið en kenndu sig við hin og þessi lönd til að þykjast meira framandi en þeir í raun voru.
Þetta var hið ágætasta starf, alla vega í lagi svona eitt sumar í skólafríinu og svei mér þá ef ég hef ekki lært mest á „Túttaranum“, eins og staðurinn var stundum kallaður. Vertinn, Hjalti, var vélstjóri að norðan sem fékk upp í kok af sjómennskunni og söðlaði svona hressilega um. Þannig var Hjalti, hann gerði það sem honum datt í hug, til dæmis að ráða mig, dekurbarnið úr Arnarnesinu, sem hafði aldrei þjónað til borðs.
Sagt er að góður þjónn sé eins og svanur, hnarreistur og virðulegur í hvívetna en undir yfirborðinu hamast hann við sundtökin og buslið sem skilar honum áfram en það verður enginn var við það ... Ég vildi að ég gæti sagt að þannig hafi mér best verið lýst sem þjóni, en það er öðru nær! Ég var líkari einfættum andarunga sem synti í hringi og átti fullt í fangi með að forðast drukknun. Ferill minn sem þjónn hófst á því að ég hnýtti á mig svuntu sem Hjalti rétti mér brosandi út að eyrum og þar sem ég lauk við að binda á mig svuntuna heyrðist hvell hringing í ævagömlum svörtum „hlussusíma“ sem stóð á háum skenki. Á skenknum var einnig veðraður afgreiðslukassi sem menn kalla „sjóðsvél“ í dag en Hjalti kallaði „rarintetið“, enda hin skrítnasta græja og eflaust ekki degi yngri en síminn. Undir símanum var þykk dagbók fyrir borðapantanir.
„Jæja, Egill minn, sjáum hvernig læknissonurinn er í símasiðum, svaraðu væni,“ sagði Hjalti og brosti. Ég vatt mér í líkamsræktina, það er, ég lyfti níðþungu símtólinu upp að eyra og sagði „Halló“ og blóðroðnaði síðan. Minns var sko ekki í Mávanesinu lengur ... ég bætti við: „Ehm, Tutti Bene, gott kvöld.“
„Jú, gott kvöld, mér þætti vænt um ef þú gætir fundið mér sæti um áttaleytið,“ sagði virðuleg eldrikonurödd hinum megin á línunni.
„Þér er alveg óhætt að detta inn bara á eftir, það er ekkert að gera!“ sagði ég.
Hjalti greip fyrir augun og hristi hausinn, það þurfti engan snilling til að skynja að mér höfðu orðið á mistök.
Sú gamla svaraði að bragði: „Ég er fastheldin, mér þætti vænt um ef þú tækir frá fyrr mig borð, ég heiti Bára og við verðum tvö á ferð, hjónin.“
Kjáninn ég hló og sagði: „Borð fyrir Báru, já, ertu viss um að þetta sé ekki símaat?“ Sú gamla kveikti ekki og bað mig vinsamlegast að kalla eigandann í símann. Skömmustulegur og án þess að segja orð rétti ég Hjalta símann, hann afsakaði mig í bak og fyrir og tók niður borðapöntunina óþörfu.
„Glæsileg byrjun, Egill, þú verður orðinn diplómat áður en þú veist af. Hvar lærðirðu samskipti? Hjá Deil karnígí?“
Ég var við það að koðna niður af skömm þegar alvarleikinn í svip Hjalta hvarf eins og dögg fyrir sólu og hann hló og sagði: „Þar náði ég þér!“ Hjalti var lítið fyrir að skammast, meira fyrir það að taka á hlutunum með húmor og bjartsýni, eitthvað sem læknissonurinn ég átti ekki að venjast heiman að frá, þar var allt í stífari kantinum.
Það var ekki mikið að gera á Túttaranum. Ég náði samt að brjóta þrjú glös og einn disk áður en japönsk gauksklukka, sem engan veginn passaði við ítalska þemað, lét mig vita með ámátlegu blístri að klukkan væri átta. Á sama andartaki opnuðust útidyrnar og virðuleg kona um sjötugt steig inn um þær og niður tröppurnar þrjár. Það var ekki flókið að reikna sér til að þarna væri Bára á ferð, það var minna en engin traffík. Ég ákvað að bæta upp fyrir barnaskapinn í símanum, hneigði mig og sagði: „Bára geri ég ráð fyrir, gott kvöld og velkomin á Tutti Bene.“ Sú gamla brosti svo fallega til mín að mig langaði helst til að ráða hana á staðnum sem ömmu. „Þakka þér fyrir ungi maður. Jú, ég heiti vissulega Bára og við eigum pantað hjá þér klukkan átta.“ Þar sem enginn stóð við hlið Báru gerði ég ráð fyrir því að maðurinn hennar væri handan horns svo ég vísaði Báru að því sem ég taldi besta borðinu á staðnum. „Mér þætti vænt um að fá að sitja í vesturhorninu, ég er iðulega þar þegar ég kem hingað“
Ég sá enga ástæðu til annars en að heimila henni að halda sínu fasta sæti því enginn var kúnninn á staðnum og ekki eitt einasta borð pantað.
„Viltu drykk eða eitthvað annað á meðan þú bíður eftir borðfélaganum?” Svar Báru kom mér eiginlega á óvart: „Maðurinn minn er hér nú þegar,“ sagði hún og dró upp úr handtösku sinni myndaramma á fæti sem hún stillti upp á borðbúninni fjærst sér. Á myndinni var eldri maður sem ekki er hægt að lýsa öðruvísi en svo að hann væri reffilegur, týpan sem þú myndir treysta og kaupa tryggingar af án þess að hiksta. Þótt ég væri ungur að árum þá skildi ég að þarna væri eitthvað á ferðinni sem ég ætti ekkert að vera að hnýsast í, ekki á fyrsta kvöldi mínu alla vega. Bára pantaði sér mat og borðaði í rólegheitum og spjallaði við manninn í rammanum eins og hann væri af holdi og blóði. Það var auðsjáanlegt langar leiðir að hún elskaði hann meira en lífið sjálft og annað veifið lyfti hún glasi og sagði: „Skál, elskulegastur“. Ég fékk gæsahúð. Bára naut matarins og félagsskapsins við manninn í rammanum. Svo gerði hún upp við Hjalta og veifaði til mín áður en hún hvarf út um dyrnar.
Ég stökk á Hjalta þegar hún var farin og spurði um manninn í rammanum „Var þetta maðurinn hennar? Er hann dáinn?“ Hjalti var ekki á því að gefa upplýsingar um Báru „Hún segir þér kannski af honum seinna, hún kemur hér öll fimmtudagskvöld á slaginu átta svo þú átt eftir að hafa ellefu tækifæri til viðbótar til að kynnast henni. Það verður að vera hennar val, við höfum öll rétt á að velja.“
Vikan leið hægt því ég gat ekki beðið eftir að hitta Báru aftur, það var ekki svo aumt að hún og maðurinn í rammanum væru einu kúnnarnir en það var fjandakornið ekki mikið af gestum. Um kaffileytið á fimmtudeginum hélt ég mig nærri desknum, hafði símann innan seilingar og beið eftir að Bára hringdi til að panta borð. Jú, hún var jafnvanaföst og Hjalti hafði sagt, klukkan þrjú hringdi síminn og það var Bára að panta borð. „Gæti ég fengið sama borð og síðast?“
Það stóð ekki á svari hjá mér. „Að sjálfsögðu, ég tók mér það bessaleyfi að skrá borðapöntun undir þínu nafni á þetta sama borð í kvöld klukkan átta og næstu 10 fimmtudagskvöld þar á eftir. Þú getur þá bara kíkt til okkar án þess að hafa áhyggjur af því að panta.“ Þarna þóttist ég góður, búinn að einfalda líf þessarar gömlu konu sem ég var búinn að vera með á heilanum í heila viku. „Mér þætti nú betra að hringja á undan, maður veit aldrei ... en þakka þér fyrir, ungi maður, við sjáumst klukkan átta”
Það brást ekki, Bára birtist í dyrunum á slaginu átta. Hún var augljóslega það sem kallað er „fínni frú“. Bára var eins og fallegri útgáfa af drottningarmóðurinni bresku, hávaxnari, tignarlegri en með sérstakt drottningarfas í bland við hlýju sem ég hafði aldrei séð nema í þeim tveimur. Ég komst skrefi nær Báru þetta kvöld og næstu fimmtudagskvöld á eftir fékk ég brot og brot í púsluspilið. Bára talaði alltaf um eiginmanninn í nútíð og með glampa í augum. Af því sem ég náði að raða saman var hann aldeilis karl í krapinu, flugstjóri í árdaga farþegaflugs hérlendis, menntaður í Þýskalandi og Bretlandi og eftir flekklausuan feril í fluginu fór hann að vinna fyrir banka og átti greiða leið þar á toppinn vegna feiknamikillar þekkingar á viðskiptum og hve reiprennandi hann talaði ensku, þýsku og öll norðurlandamálin.
Á fjórða fimmtudeginum sem ég hitti Báru og eiginmanninn innrammaða tyllti ég mér hjá þeim smá stund og hlustaði á Báru rifja upp eitt og annað úr löngu hjónabandi. Það var skrítið að sjá að Bára og maðurinn í rammanum áttu innilegra samband en foreldrar mínir sem í samanburðinum minntu helst á steingervinga. Tilfinningar voru með öllu bannaðar í slotinu í Mávanesinu, það má segja að heimilislífið hafi verið klínískt. Ég var alveg búinn að slá því föstu að eiginmaðurinn væri horfinn yfir móðuna miklu en það gerði það sem þau höfðu ennþá fallegra. Út yfir gröf og dauða var ekki lengur bara frasi. Bólugrafinn unglingurinn ég lét sig dreyma um að finna það sem þau höfðu.
Þetta var skrítið sumar, dagarnir liðu alltof hægt, nema fimmtudagskvöldin sem liðu alltof hratt. Mér fannst Bára fara alltof snemma en ég gat ekki farið að biðja hana um að doka við og segja mér sögur, það átti að heita að ég væri að vinna, þótt traffíkin léti standa á sér.
Ég hafði kviðið næstsíðasta vinnudeginum, sem jafnframt var síðasti fimmtudagurinn.
Bára brást ekki frekar en fyrr, mætti á slaginu átta og var huggulegri til fara en nokkru sinni. Ég vísaði henni til borðs og hafði orð á því hvað hún væri sparileg „Eigið þið brúðkaupsafmæli eða eitthvað?“ spurði ég.
„Nei, Egill minn, þú ert að kveðja okkur. Mér fannst nú bara tilhlýðilegt að hafa mig til á slíkum tímamótum, við munum sakna þín.“
Ég náði að stama upp úr mér „takk” og setja upp eitthvað sem líktist brosi. Þetta voru meiri hlýlegheit en ég átti að venjast frá mínum allra nánustu svo ég flýtti mér bakvið að sinna uppvaski sem ekkert var. Skrúbbaði sama diskinn í næstum korter þegar ég áttaði mig á því að ég lét eins og asni, þvílíkur vesalingur sem ég var, þetta voru eðlileg hlýlegheit. Heilbrigða fólkið gerði svona hluti. Ég þurrkaði tár af hvarmi og brá mér fram í sal. Bára veifaði til mín og ég rölti til hennar „Má ég taka diskinn?“ spurði ég. „Já, ég er nú ekki vön að leifa mat en ég ætla að hafa rúm fyrir sneið af þessari girnilegu súkkulaðiköku sem ég sé þarna í skenknum. Ég spurði Hjalta sem sagði að það væri í lagi að ég byði þér upp á sneið líka, svona þar sem þetta er síðasti dagurinn þinn.“ Mér varð svo um að ég missti diskinn sem ég var nýbúinn að taka af borðinu og hann lenti á rammanum sem féll á flísalagt gólfið og brotnaði. Ég stífnaði upp, Bára greip fyrir vit sér og var greinilega brugðið. „Fyrirgefðu, ég ætlaði ekki ... ég get lagað ... ég ... „Ég kastaði mér niður á fjóra og kannaði skemmdirnar. Sem betur fer var myndin heil og órispuð þótt glerið hefði brotnað. „Ég hleyp í bókabúðina úti á horni, þeir selja ramma.” Bára svaraði: „Það er óþarfi, ég sting myndinni bara í töskuna.“ Ég sagði það af og frá, mér liði mun betur ef ég fengi að setja myndina í ramma sem sæmdi slíkum heiðursmanni. Hún brosti og þáði boð mitt. Ég reif af mér svuntuna og fleygði henni til Hjalta. „Kem eftir smá!” Ég stökk upp tröppurnar þrjár, reif upp hurðina og hljóp sem fætur toguðu í bókabúðina, henti mér síðan niður kjallarastigann í bókabúðinni og náði að magalenda fyrir framan rekka af myndarömmum. Hvílík heppni, þarna var ég með nefið ofan í nákvæmlega eins myndaramma og þeim sem ég hafði brotið glerið í, sama munstur, sami litur ... og ... og þarna var hann í rammanum ... maðurinn hennar Báru. Hvernig mátti það vera? Ég hafði ekki fyrir því að koma mér á lappir, heldur teygði mig eftir rammanum og bar hann upp að augum. Jú, jú, þarna var hann og fyrir aftan þann rammann annar eins, líka með mynd af ... Þá rann upp fyrir mér ljós. Tólf fimmtudagskvöld í röð hafði hún matað mig á lygi. Hvernig í fjáranum gat sú gamla verið svona klikkuð? Og ég sem hafði gert hana að ömmu minni, svona í huganum, en svona gera ömmur ekki! Í bræðiskasti keypti ég alla sjö rammana sem til voru af þessari tegund, sú skyldi fá að heyra það. Ég ætlaði að margbæta henni karlinn.
Titrandi af reiði strunsaði ég aftur að Túttaranum og reif upp hurðina, sá hvar sú gamla sat í horninu og þrammaði inn gólfið í áttina að henni með rammana í höndunum. Áður en ég vissi af var gripið í hnakkadrambið á mér og mér vippað eins og tuskudýri inn í eldhúsið.
„Hvað heldurðu að þú sért að gera?“ sagði Hjalti með jafnvel meiri bassarödd en venjulega.
„Skila eiginmanninum, láta kerlinguna hafa karlinn ... sinnum sjö. Hann er ekki raunverulegur, hann er bara ...“
Ég komst ekki lengra því Hjalti sussaði á mig eins og rakka og sagði: „Ekki raunverulegur? Annað hefur mér nú heyrst og segðu mér, pjakkur, veistu farsælla samband en þeirra? Ljómar hún ekki þegar hún talar um hann? Hefur hann nokkru sinni lagt hendur á hana? Haldið framhjá? Hefur þeim yfirhöfuð orðið sundurorða? Er hann ekki allt sem kona gæti óskað sér?“ Hjalti starði á mig og beið eftir svari sem lét á sér standa svo hann bætti við: „Og hvernig leið þér sjálfum þegar hún sagði þér sögurnar? Hér ertu á vegamótum, væni, lífið er ekkert annað en val, það eru alltaf tvær leiðir. Hér velur þú hvort þú vilt sjá fegurðina í þessu eða firruna. Ég ætti ekki bágt með að velja sjálfur. Þú stefnir í magasár á mettíma.“
Já, þarna á miðju eldhúsgólfinu áttaði ég mig, Bára bjó sér til eigin draumaheim og Hjalti ... Já, það þurfti ekki vísindamann til að átta sig á því að hann borgaði með þessum veitingastað, gestina mátti telja á fingrum annarar handar. Og ég var eins og ég var, tilfinningaspagettí, það ítalskasta við staðinn. Alltof fastur í raunheimum. Ég skildi að það væri þjóðráð og hollt fyrir sálina að finna sér stað á landamærunum. Ég róaðist á augabragði, tók upp einn af römmunum sjö, smellti bakinu opnu og tók myndina af manni Báru úr rammanum, gekk með hann tóman fram í sal og tyllti mér hjá Báru. Bára hafði að sjálfsögðu séð þegar Hjalti sveiflaði mér inn í eldhúsið og spurði hvort eitthvað væri að. Frá hjartanu svaraði ég: „Allt er í himnalagi, hlutirnir gætu ekki verið betri,“ og í fyrsta sinn frá því ég var ungbarn brosti ég brosi sem náði til augnanna. Bára rétti mér myndina, ég kom henni fyrir í rammanum sem ég stillti upp gegnt henni.
„Mætti ég kannski borða með ykkur hjónunum eitthvert fimmtudagskvöldið?“ spurði ég og Bára svaraði því játandi fyrir beggja hönd.